FANDOM


Wielka Wojna Wschodnia - konflikt zbrojny, trwający od sierpnia 1715 r. do stycznia 1719 r., pomiędzy Marchią Wołoszczyzny, jej suwerenem, Królestwem Polski i jego sprzymierzeńcami, Królestwem Lotaryngii i Królestwem Włoch, a Rusią Kijowską i jej sojusznikami - Bułgarią Nadwołżańską i Królestwem Niemiec (od 1716 r.). Zakończyła się spektakularnym zwycięstwem Polski i jej sojuszników i osłabieniem wpływów kijowskich na Bałkanach i Bałtyku.

Genesis wojny

Od czasu wojny reńskiej, trwającej w latach 1677 - 1684, Kijów nie był w stanie wojny z Królestwem Polski. Pomimo różnic kulturowych, religijnych i technologicznych, a także zadawnionej wrogości, żadne z tych państw nie szukało zwady z drugim. Polacy skoncentrowali się w tym czasie na osłabionym już znacznie Pomorzu i polityce Europy Zachodniej (wojna supremacyjna, wojna polsko-pomorska), zaś Kijów - na ekspansji na północ, w stronę Skandynawii (wojna kijowsko-szwedzka).

39781 72dpi

Napad kijowskich korsarzy na polską jednostkę

Sytuacja zaczęła ulegać zmianie na początku 2. dekady XVIII w. Wtedy to wielki książę Kijowa, Lew III Marcani podjął działania ewidentnie godzące w polskie interesy - na Bałtyk wypłynęli korsarze, którym on ochoczo udzielał schronienia. Nie trzeba dodawać, iż głównym celem morskich rozbójników były polskie okręty, zmierzające do Truso, Gdańska, Szczecina i Lubeki. Po interwencji polskiej floty jednostki korsarskie schroniły się do portów, lecz napięcia pomiędzy oboma stronami granicy narastały.

Kolejnym, uderzającym tym razem w polską przewagę na Bałtyku ciosem, był szwedzko-kijowski traktat pokojowy. W jego efekcie zlikwidowano Księstwo Finlandii, Kijów zajął szwedzką Ingrię oraz Gotlandię. Zwłaszcza ta ostatnia zdobycz bardzo królową Gertrudę zaniepokoiła - Gotlandia była bardzo ważną strategicznie wyspą, umożliwiającą kontrolę nad żeglugą z północnego Bałtyku na południe, nie mówiąc już o dogodnych bazach dla wrogich korsarzy. Wtedy wreszcie Polska rozpoczęła przygotowania do wojny.

Szwedzko-kijowska II

Sytuacja na północy po zakończeniu wojny szwedzko-kijowskiej

Napięcia z biegiem kolejnych lat wciąż narastały, obie strony zbroiły się. W listopadzie 1712 r. na Bałtyku znów pojawiły się bandery z Jolly Rogerem i kijowską załogą. Konflikt był więc nieunikniony. Rosły ponadto także graniczne niepokoje na południu - wielki książę Lew coraz śmielej wysuwał żądania do ziem Marchii Wołoskiej, które to tereny Kijów utracił w wojnie lat 1641 - 1643.

Wreszcie, 24 sierpnia 1715 r. do stolicy Marchii, Târgoviștych przybył kijowski poseł. Miał on margrabiemu Władysławowi do przekazania tylko jedną wiadomość - iż od tej pory Wielkie Księstwo Kijowskie jest z Wołoszczyzną w stanie wojny. Jeszcze tego samego dnia w stronę Krakowa ruszył następny poseł - tym razem wołoski, z prośbą o pomoc.

Przebieg wojny

Walki na morzu i Wołoszczyźnie

Polska, a następnie kraje z nią sprzymierzone - a więc Węgry, Włochy i Lotaryngia - dołączyły do wojny natychmiast po otrzymaniu prośby o to. Królowa Gertruda postanowiła wraz z całością swych sił lądowych zaczekać na wojska zachodnioeuropejskich sojuszników, przyjmując postawę defensywną. Inaczej jednak chciała uczynić na morzu - tam potężna polska flota miała przejąć kontrolę nad akwenem. Dobrze o tym wiedział wielki książę Lew, który nakazał swej flocie wojennej, stacjonującej na Morzu Czarnym, przebić się na północ. Ta jednak natknęła się na okręty włoskie na Morzu Jońskim. Nie doszło do walnej bitwy - zamiast tego miały miejsce ataki na pojedyncze kijowskie statki, które z jakiś przyczyn nie trzymały się reszty armady. Osłabiona w ten sposób flota została dobita przez sztorm. Wszystkie kijowskie okręty poszły na dno, zaś Włosi ponieśli minimalne straty.

Narwa

Bitwa u ujścia Narwy

Na Bałtyku tymczasem polska flota pod wodzą admirała Budziwoja Walewskiego oczekiwała na przybycie eskadry z południowoamerykańskich kolonii. Admirał nakazał jednakże wyruszyć w morze, wchodząc na wody Zatoki Fińskiej. Nieopodal portu Narwa, u ujścia rzeki o tej samej nazwie, natknął się na flotę Bułgarii Nadwołżańskiej. Doszło do krótkiej bitwy - Bułgarzy, kompletne szczury lądowe ze stepów, nie umieli bowiem walczyć na morzach, ponadto ich flota była o wiele mniejsza. W wyniku tej batalii w polskich rękach znalazło się panowanie na Bałtyku.

Tymczasem tak Królestwo Polski, jak i jego marchie szykowały się do odparcia najazdu nieprzyjaciela. W swoim specjalnym dekrecie nakazała Węgrom i Wołochom, by ci skupili się na obronie granic. Jednakże o wiele ważniejsze były teraz problemy wewnętrzne, na jakie cierpiało państwo Gertrudy. Otóż kompletnie niezadowoleni z rządów monarchini szlachcice uniemożliwiali przeprowadzenie poboru, nie wypuszczając chłopów - podstawy królewskiej armii - ze swych ziem. Po raz pierwszy od początku panowania królowa zdecydowała się na pewne ustępstwa - po raz pierwszy od upadku Rzeczypospolitej, tj. od 1657 r. zwołuje sejm. Znacznie poprawiło to lojalność herbowych, którzy czuli, iż tez mają wpływ na rządy w państwie.

Targowiste

Bitwa pod Târgoviștymi

Pod koniec września 1715 r. armia Rusi Kijowskiej pod komendą generała Jurija Lidii wkroczyła na ziemie Wołoszczyzny, z wolna kierując się w stronę Târgoviștych. Do Wołochów dołączyły siły Węgier pod wodzą margrabiego Laszla V. Na południe, z pomocą pomaszerowały także oddziały polskie pod dowództwem generała Wszebora Wielopolskiego. Tymczasem jednak wołoskie i węgierskie oddziały zagrodziły drogę Kijowczykom pod Bukaresztem. Ponieśli jednak ciężką klęskę i musieli wycofać się za Karpaty. Armie Rusi przystąpiły do oblężenia Târgoviștych. Mimo wszystko Polacy, po otrzymaniu wieści o klęsce, nie zawrócili , lecz, licząc na osłabienie wroga, zaatakowali oblegających. Bitwa pod Târgoviștymi zakończyła się wyszarpanym i wymęczonym zwycięstwem Polaków i odwrotem Kijowa z ziem Wołoszczyzny.

Wielka ofensywa

W trakcie zimy przełomu lat 1715 i 1716 wojska Bułgarii Nadwołżańskiej zaczęły gromadzić się nad polską granicą. W tą stronę zmierzały także oddziały Włoch i Lotaryngii, w połowie stycznia wkraczając na kijowskie ziemie. Armia lotaryńskie pod wodzą samego króla Stanisława starły się w boju z siłami bułgarskimi pod Żytomierzem, ponosząc jednak dotkliwą porażkę. Poległ ponadto także sam król Stanisław, przez co tron odziedziczył jego syn, Karol III Aleksander. Towarzyszył on ojcowi w bitwie i widział jego śmierć. Szczęśliwie, włoski generał Giuseppe Doria Pamphili pomścił Lotaryńczyków, rozbijając w II bitwie pod Żytomierzem Bułgarów pod wodzą braci Ilhana i Shaha Aliego Nurgalich. W efekcie obrona kijowskiej granicy pękła i wojska sprzymierzone rozpoczęły wielką ofensywę w głąb stepów.

IIŻytomierz

II bitwa pod Żytomierzem

Na Bałtyku w tym czasie polska flota rozpoczęła blokadę kijowskich portów - dzięki temu dochody tego kraju z handlu znacznie zmalały. Jednocześnie zabezpieczona została w ten sposób polska dominacja na tym morzu. W tej sytuacji w kwietniu licząca kilkanaście tysięcy żołnierzy polska armia pod komendą generała Janka Buczackiego dokonała inwazji na znajdującą się pod kijowską kontrolą wyspę Gotlandię. Nie doszło do niemal żadnych walk - wobec takiej potęgi siły kijowskie na wyspie poddały się bez walki. Wobec tych sukcesów inne polskie armie także ruszyły do ofensywy - jedna z nich obległa twierdzę w Trokach, druga zaś zabezpieczała te działania, przemaszerowując do Grodna. Ponadto włoskie i lotaryńskie armie obległy Kijów. Ostatecznie także kolejne polskie oddziały przekroczyły granicę, zajmując Pińsk.

W lipcu ostatnie punkty kijowskiego oporu na Gotlandii zostały stłamszone. W tej sytuacji królowa Gertruda nakazała swoim oddziałom zdobyć Rygę - ważne portowe miasto. Ponadto upadła twierdza w Trokach - kijowska granica pękła. Kolejne miasta wpadały w ręce polskie, włoskie i lotaryńskie. Na Krymie rozbita kijowska armia skapitulowała przed oddziałami króla Karola III Aleksandra w październiku 1716 r. Jednakże dyplomacja wielkiego księcia Lewa nie zasypywała gruszek w popiele - w kwietniu zawarła ona porozumienie z królową Niemiec, Judytą. Dzięki temu państwo to dołączyło do wojny, odciągając na zachód znaczną część sił lotaryńskich.

Walki na północy i zachodzie

Troki

Upadek twierdzy Troki

Mimo tych wysiłków do grudnia 1716 r. większość zachodnich ziem kijowskich znalazła się pod kontrolą wojsk sojuszu polskiego. Padła Ryga, Połock i sam Kijów, Dyneburg był pod oblężeniem. Oddziały niemieckie, choć unikały bezpośredniego starcia z Lotaryńczykami, to w mniejszych starciach ponosiły ciężkie straty, wycofując się z południowej części swego kraju do Jutlandii.

W styczniu 1717 r. na skoncentrowane pod Smoleńskiem oddziały bułgarskie uderzyła armia Włoch. W walnej bitwie jednak siły imperium ze stepów, dzięki wyśmienitym dla siebie warunkom naturalnym, odniosły wielkie zwycięstwo, lecz wobec przewagi nadciągających oddziałów wołosko-węgierskich ich dowódca, Ilhan Nurgali, nakazał odwrót, co wydało na pastwę wroga jedną z ostatnich kijowskich twierdz. Jednocześnie jedna z polskich armii, pod komendą generała Mieszka Guzowskiego, ruszyła na zachód, by rozprawić się z Niemcami. Ponadto królowa Gertruda II wydała kolejny dekret - tym razem nakazała marchiom działania agresywne. W marcu odbudowane naprędce wojska kijowskie zostały anihilowane przez armię Lotaryngii w bitwie pod Korsuniem.

Jurmała

Bitwa pod Jurmałą

W maju polskie oddziały opanowały niemiecki Holsztyn i ruszyły na twierdzę w Szlezwiku. Jednocześnie oddziały bułgarskie zaczęły znów się koncentrować - tym razem pod twierdzą w Narwie. Ich celem były oddziały polskie, oblegające od kilku tygodni fortecę w Rewlu. W lipcu wreszcie armia wroga ruszyła do ataku. Na jej czele znów stał Ilhan Nurgali, polskim dowódcą był Wszebor Wielopolski. Pomimo wyśmienitej kawalerii i wsparcia artyleryjskiego, Bułgarzy przegrali, wycofując się na wschód, w stronę Nowogrodu. W mniej-więcej tym samym czasie niewielka eskadra okrętów kijowskich pod komendą admirała Mitrofana Brzetysława, usiłująca przełamać blokadę i wyrwać się z zajętych przez Polaków Inflant została zatopiona w bitwie pod Jurmałą. Z kolei na Morzu Północnym flota niemiecka, eskortująca okręty transportowe, przewożące armię lądową, pokonała pod Neuwerk polską eskadrę fregat, patrolującą szlaki handlowe. W efekcie Niemcy zdołali dokonać desantu i oblec Hamburg.

Neuwerk

Bitwa pod Neuwerk

We wrześniu pod Rewel nadciągnęła nowa armia bułgarska - tym razem pod komendą Shaha Aliego Nurgaliego. Doszło do II bitwy pod Rewlem, którą tym razem oddziały polskie, mimo zażartej walki, przegrały. Wymusiło to na nich odwrót z północnych Inflant na południe.

Upadek Niemiec i Kijowa

IRewel

I bitwa pod Rewlem

W tej sytuacji królowa Gertruda postanowiła poszukać innych możliwości działania. Pierwszym jej krokiem było zatrudnienie na stanowisku ministra do spraw wojskowych Wielisława Butlera, zdolnego reformatora armii. Polskie siły ponadto, idąc w ślady węgierskich i włoskich towarzyszy, ruszyły na południe, na Bałkany, by opanować tamtejsze posiadłości Kijowa.

IIRewel

II bitwa pod Rewlem

W środku stycznia 1718 r. polskie oddziały, pokonane na północy, zdołały się przegrupować w centrum kraju. Ich celem znów stała się północ - tam bowiem oddziały bułgarskie obległy Rygę i Dyneburg, lecz pod naporem wojsk włoskich albo wycofywały się na północny wschód, albo kapitulowały przed potężniejszym przeciwnikiem. Na polską korzyść zadziałały także dwa zwycięstwa - upadek twierdz w Tarnowie na Bałkanach i w Szlezwiku. Po tym drugim sukcesie polskie oddziały na zachodzie wreszcie mogły skupić się na niemieckiej armii.

Ta nadal oblegała, lecz dość nieskutecznie, polski port w Hamburgu. Kiedy jednak generał Ludolf Meyer otrzymał wieści o zbliżających się Polakach, usiłował wycofać swe siły na okręty wojenne, cały czas kotwiczące nieopodal miasta. Próby te zakończyły się niepowodzeniem - Polacy zastali Niemców na plaży, przy której stały już lekkie jednostki, gotowe do załadunku artylerii. Bitwa pod Hamburgiem zakończyła się, mimo wsparcia ogniowego od floty, klęską wojsk niemieckich. Niedobitki wycofały się na północ, w stronę ówczesnej niemieckiej stolicy - Aalborga. Polska armia ruszyła za nimi na północ, zajmując po drodze pomniejsze, słabo bronione miasta.

Hamburg(1708)

Bitwa pod Hamburgiem

Na wschodzie tymczasem załamał się ostatecznie kijowski opór na Bałkanach - niemal całe tamtejsze ziemie tego państwa wpadły w ręce polskie i z nią sprzymierzone. Ponadto polskie oddziały powróciły do oblężeń na północy, wracając pod mury Rewlu i Narwy. W czerwcu zaś oddziały lotaryńskie wkroczyły na ziemie Bułgarii Nadwołżańskiej.

W czerwcu niemiecka armia została przez polskie oddziały generała Guzowskiego zapędzona w kozi róg - nie było już odwrotu. Zmuszeni do walki, Niemcy stawili opór atakującym ich wojskom pod stołecznym Aalborgiem. Nie mając jednak nadziei na zwycięstwo, po kilku godzinach generał Meyer nakazał swoim ludziom złożyć broń, podpisując akt kapitulacji. Niestety, koszty wojny wymusiły na Polsce zaciągnięcie potężnej pożyczki.

W listopadzie Aalborg padł. Wkrótce po tej klęsce królowa Judyta straciła ostatnie nadzieje i iluzje na zwycięską walkę z Polakami i podjęła rokowania pokojowe. Pierwsza propozycja została odrzucona przez Gertrudę II, lecz w toku kolejnych negocjacji udało się w końcu ustalić warunki traktatu pokojowego z Kopenhagi.

Warunki traktatu z Kopenhagi

Traktat z Kopenhagi

Warunki traktatu kopenhaskiego

  • Królestwo Niemiec przekaże Królestwu Polski wyspę Fionę i Holsztyn
  • Królestwo Niemiec zapłaci Królestwu Polski i jego sojusznikom 211 sztuk złota jednorazowego trybutu

Wkrótce po tym Gertruda II postanowiła, wobec braku rekrutów poprowadzić rozmowy pokojowe, lecz tym razem z Kijowem. Te trwały tylko kilka dni - przedstawiciele wielkiego księcia Lwa, wobec okupacji większości terytorium tego kraju, zgodzili się na bardzo wygórowane żądania w traktacie z Brześcia. Pokój ten zakończył ostatecznie wojnę.

Warunki traktatu z Brześcia

Traktat z Brześcia

Warunki traktatu brzeskiego

  • Wielkie Księstwo Kijowa przekaże Królestwu Polski Gotlandią, Ozylię, Rygę, Semigalię i Kowno
  • Wielkie Księstwo Kijowa przekaże Marchii Wołoszczyzny Sylistrię, Besarabię, Bender, Tarnowo i Vidin
  • Wielkie Księstwo Kijowa wypłaci 599 sztuk złota jednorazowego trybutu Królestwu Polski i jego sojusznikom
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.