FANDOM


Elek Mądry (1253 - 1320) - chan Węgier z dynastii Arpadów w latach 1271 - 1320. Jeden z największych władców Węgier w historii.

Biografia

Elek urodził się w 1253 r. Jego ojcem był Csongor, książę Pesztu i jeden z lojalistów chanów: Ádárna i Urbana. Jego ojciec zmarł już w rok później, w 1254 r. wobec czego mający zaledwie rok niemowlak został jednym z najpotężniejszych magnatów na Węgrzech. Wychowywał się w atmosferze intryg, związanych z walką o władzę nad chanatem, lecz jednocześnie był świetnie wykształcony i inteligentny, nie pozwalając, by przysłowiowa woda sodowa uderzyła mu do głowy.

W 1271 r. przed dorosłym już księciem stanęło niepowtarzalna okazja - rządy objął młody chan Mateusz. Wkrótce został on w bliżej niewyjaśnionych okolicznościach zamordowany przez Ernesta z Elesdu. Elek zareagował błyskawicznie - wyruszył na czele swych wojsk do Esztergomu i koronował się na władcę Węgier. Co ciekawe, wszyscy zaakceptowali tą uzurpację. Dziś wielu historyków twierdzi, że wszystkie te działania niezwykle inteligentny i sprytny książę zaplanował od początku do końca, zlecając zabójstwo Mateusza i przekupując co ważniejszych możnych, by ci zaakceptowali go jako swego władcę.

Przez pierwszych dwadzieścia lat swoich rządów Elek umacniał swoją władzę nad Węgrami oraz wspierał dzieło odbudowy ze zgliszczy wojen pierwszej połowy stulecia - państwo Madziarów wciąż było osłabione. W tym celu wspierał budowę nowych wsi i miast oraz odpowiednio żonglował lennami, poświęcając w tym celu nawet swoją ojcowiznę - Peszt. Ponadto zawarł alians z położoną na południu Chorwacją - innym państwem tengryjskim, oraz prowadził działania mające na celu pełne zjednoczenie Węgier - księstwo Peczu na zachodzie wciąż nie uznawało władzy Arpada. Dokonał tego po wielu działaniach dyplomatycznych i akcji zbrojnej w w 1287 r.

Sojusz z Chorwacją przeszedł próbę ognia w 1288 r. Wtedy to król Polski, który po swej matce, Skonce, odziedziczył Królestwo Wielkich Moraw, a więc Stefan, postanowił zdobyć największe morawskie miasto, od wielu lat pozostające w rękach Chorwatów - Brno. Elek ruszył wtedy ze swą potężną armią na pomoc wojskom chana Csongora Świętego, który w tym czasie zajęty był walką z czeskimi krzyżowcami w Grecji, pokonując razem z nim Polaków w bitwie pod Zlinem. Po tej klęsce Stefan poprosił o pokój. Był to pierwszy przypadek zbrojnej walki pomiędzy Polakami a Węgrami w historii.

Król Stefan powrócił po śmierci Csongora Świętego w 1293 r., kiedy to Chanat Chorwacji podzielono pomiędzy jego synów - Bartłomieja i Tibora. Śmierć starego władcy oznaczała zerwanie rozejmu, a Elek tymczasem zaangażowany był w walki o greckie wyspy. Kiedy władca chorwacki zaangażował się w walki z Bułgarami i własnymi wasalami, król Polski zaatakował. Ponieważ jednak alians pomiędzy Chorwatami, a Węgrami obowiązywał tylko do czasu śmierci Csongora, Elek nie ruszył ze wsparciem, walcząc o Kretę i Cypr.

Pod koniec XIII w. Złota Orda, potężne imperium mongolskie, opanowała Mołdawię i część Wołoszczyzny, docierajac wreszcie do granic węgierskich. To w tych braciach w wierze (Mongołowie także byli tengrystami) chan Elek dostrzegał potencjalne bardzo poważne zagrożenie. By się przed nim zabezpieczyć, zaczął budować twierdze w karpackich przełęczach oraz na Nizinie Wołoskiej. Jednocześnie jednak, chcąc maksymalnie zwiększyć potęgę swego państwa, sfabrykował roszczenia do polskiej korony i najechał na króla Stefana. Ze wsparciem Węgrom pośpieszył kagan Ilchanatu, a więc mongolskiego państwa wrogiego Złotej Ordzie, Badaj Mnich. Na czele maszerujących na północ Węgrów Elek stanął osobiście. W bitwie pod Cieszynem poniósł on jednak wielką klęskę, tracąc większość wojów. Stefan przez kolejne miesiące odpierał z sukcesami kolejne ataki znacznie już mniejszych armii tengryjskich, a w 1315 r. przeszedł do kontrofensywy, przekraczając Karpaty, zmuszając Eleka do kapitulacji. W ten sposób chan miast wzmocnić Węgry, osłabił je wykrwawiającą walką z Polakami - walką przegraną. Ponoć po tym wydarzeniu wpadł w depresję i nie prowadził już aktywnej polityki zagranicznej. Zmarł w 1320 r., oddając wciąż silne Węgry swemu synowi, Domoszlowi.

Władcy Węgier
Chanat Węgier Arpadowie: Almos WielkiÁrpád I SprawiedliwyLinütika IÁrpád II OtyłyLinütika IILevente I BłogosławionyGyula I NieprawyLevente II WielkiLevente III WielkiLevente IV
Zapolyowie: Karol IFryderyk ŚmiałyKálmán Wielki
Vajlok: BartłomiejCsongor Nieprawy
Zapolyowie: Ferdynand
Ajtbajowie: ZoltánIzaakSylwester Wygnaniec
Vajlok: Augustyn
Zapolyowie: Karol IIAntoni I
Ógjallowie: Gazsi I
Vajlok: ZsoltGyula II OkrutnyJenőÁdárn Spowiednik
Miletyjczycy: Bardas Groźny
Arpadowie: Urban SzlachetnyKacperMateuszElek MądryDomoszló SrogiErnest
Sułtanat Węgier Amasidzi: Samir
Chanat Węgier Arpadowie: Antoni IIGazsi IIFranciszek
Jochidzi: ToghtogaBulughan I OkrutnyChulgetei CichyBulughan II
Marchia Węgier Andrássy: Albert IIJan I Andrássy
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.